از زمان قدیم، افراد از روشای چشمی مختلفی واسه بازنمایی، منظم و درک اطلاعات استفاده می کردن. تا اینکه محقق و مدرسی به نام تونی بوزان (Tony Buzan)، در ده ۱۹۷۰ میلادی، رسما ترسیم نقشه ذهنی رو به وجود آورد. ترسیم نقشه ذهنی، تکنیک گرافیکی قدرتمندیه که شاه کلیدی واسه باز کردن صندوق تواناییای پنهون ی مغزتون به شما می ده. ابزاری که دامنه ی کاملی از مهارتای مغزی (کلمات، تصاویر، شماره ها، منطق، ریتم، رنگ و آگاهی فضایی) رو در یک مجموعه واحد و بسیار قوی به خدمت در میاره. نقشه ذهنی ذهنی آیینه ایه که نشون می ده ذهن ما واقعا چه جوری اطلاعات رو پردازش می کنه و به یاد میاره یعنی به شکلی پویا و چشمی (زمانی تصور بر این بود که این عمل به شکل خطی انجام می شه). از نقشه ذهنی میشه در تموم جنبه های زندگی، واسه بهبود یادگیری، تفکر روشن تر و افزایش کارکرد انسانی استفاده کرد. شاخه های یک نقشه ذهنی رنگارنگ و عنکبوت وار (یا شاید هم درخت وار)، واسه نشون دادن روابط، حل خلاقانه ی مسائل و کمک به یادآوری چیزی که شخص پیش از این خاطر گرفته، به دور گسترده شدن. در این مقاله، روش ترسیم نقشه ذهنی رو به شکل قدم به قدم به شما آموزش میدیم و نقاط قوت و ضعف خیلی از برنامه های نرم افزاری ترسیم نقشه ذهنی رو (که الان در بازار موجود هستن) برخواهیم شمرد.

 

برنامه ریزی واسه ترسیم نقشه ذهنی

راهنمای ترسیم نقشه ذهنی " آموزشی

راهنمای ترسیم نقشه ذهنی " آموزشی

۱. هواپیمایی که در آسمان پرواز می کنه

وقتی هواپیمایی رو در آسمان تجسم می کنین یا اینکه واقعا می ببینن، هواپیما در اون لحظه در نقطه تمرکز ذهن شما قرار داره. اما ذهن شما در اونجا متوقف نمی شه بلکه بی معطلی شروع به ساختن مراجع یا تداعیایی در مورد هواپیما می کنه. چیزایی مثل رنگ آسمان، شکلای مختلف مختلف هواپیما، چگونگی پرواز هواپیما، خلبانا، مسافران، فرودگاها و مثل این موارد. از آنجایی که افکار ما تصویری هستن و نه کلامی، این تداعیا بیشتر به شکلی چشمی تو ذهن ما ظاهر می شن.

ذهن شما بی معطلی و با رابطه دادن بین این معانی یا مفاهیم (یه جور شبکه ذهنی) شروع به ساختن نقشه می کنه.

۲. عنکبوت یا درختی پُر شاخه رو تجسم کنین

واسه تهیه ی نقشه ذهنی، معنی هواپیما رو در نظر بگیرین و عبارت «هواپیما» رو روی یک تکه کاغذ سفید به شکل افقی بنویسین. این بدن عنکبوت یا تنه ی درخت شماس. بعد شعاعایی با خطوطی به رنگای متفاوت از هواپیما به بیرون رسم کنین. اینا شاخه های درخت یا پاهای عنکبوت شمان. روی هر یک از این خطوط تداعیایی رو که عبارت هواپیما تو ذهن شما ایجاد می کنه، بنویسین: مثلا، خلبانا و فرودگاها. از هر یک از این خطوط هم تداعیای دیگری به ذهن تون خطور می کنه که اونا رو روی خطوط خواهید نوشت. مثلا، در مورد خلبان ممکنه به حقوق یا دوره آموزشی فکر کنین. نقشه به همین ترتیب گسترش پیدا می کنه.

۳. از ذهن خود همون گونه که فکر می کنین، استفاده کنین

هنگامی که ذهن روی چیزی (یک ایده، صدا، تصویر، احساس و چیزای دیگه ای به جز اینا) قفل می شه، اون «چیز» در مرکز تفکر ما قرار میگیره. ایده ها، تصاویر، احساسات و موارد خیلی زیاد دیگری از این یک چیز پخش می شن که ذهن ما بین اونا رابطه برقرار می کنه. ترسیم نقشه ذهنی به شما کمک می کنه تا بین این تکهای مختلف اطلاعات و مفاهیم، رابطه برقرار کنین و هرچه ذهن تداعیا و پیوندهای بیشتری برقرار کنه، امکان حفظ کردن اون چیز بیشتر می شه.

۵. اطلاعات رو ایجاد، ثبت و هضم کنین و اونو به بقیه ارائه بدین

ایجاد این روابط به شما امکان می ده تا هر یک از این کارا رو به سرعت و به شکلی مؤثر انجام بدین. ضمنا، همین طور که در حال تهیه ی نقشه هستین، این ارتباطات به شکل طبیعی برقرار می شن. مشاهدات نشون می ده که هم نوشتن و هم تصویرسازی حافظه، خلاقیت و پردازش شناختی رو بهبود میدن. رنگ هم یک تقویت کننده ی قوی واسه حافظهه. اینا در کنار هم یک نقشه ذهنی ایجاد می کنن که حواس زیاد ما بهش خوراک میدن.

راهنمای ترسیم نقشه ذهنی " آموزشی

  • نقشه های ذهنی ابزارهایی واسه ایجاد چیزها و پیدا کردن رویکردهایی واسه حل مسائل هستن. واسه تهیه ی اینجور نقشه هایی به طوفان فکری نیاز داریم. مثلا، می تونین نقشه هایی واسه جشن عروسی، دستورات غذایی جدید، کمپین تبلیغاتی، خواسته افزایش حقوق از رئیس و مواردی مثل اینا تهیه کنین. نقشه ذهنی در حل مسئله هم کاربرد داره: اموری چون مدیریت بهتر پول، بررسی وضعیت سلامت، اختلافات فردی و چیزای دیگه ای به جز اینا. از این تکنیک در تحقیقات دانشگاهی، واسه آماده کردن مقالات، نوشتن مقالات پژوهشی، آمادگی واسه امتحانات و چیزای دیگه ای به جز اینا هم استفاده می شه. واسه همه اینا میشه تصویر سازی ذهنی تهیه کرد.
  • راهنمای ترسیم نقشه ذهنی " آموزشی

  • نقشه های ذهنی ابزاری واسه ثبت اطلاعاتی هستن که مستقیما به موضوع مورد نظر مربوط می شن چون که می تونین با استفاده از این وسیله، مقادیر زیاد اطلاعات رو فشرده کنین. اونا به شما کمک می کنن فهمیده باشین که، مثلا واسه تهیه ی یک صورت جلسه، نوشتن زندگی نامه، تهیه ی رزومه و مواردی مثل این، از چه اطلاعاتی باید یادداشت ورداری کنین. ، ثابت شده که نقشه ذهنی، واسه یادداشت ورداری تکنیک مؤثریه. به جای نوشتن تک تک کلماتی که معلم به زبون میاره یا در کلاس گفته می شه (تفکر خطی)، عنوان موضوع درس رو در مرکز صفحه بنویسین و همونجوریکه درباره موضوعات فرعی، مثالا، تاریخا و بقیه اطلاعات بحث می شه، شمام شاخه های مربوطه رو بکشین و اونا رو نام گذاری کنین.
  • نقشه های ذهنی به شما کمک می کنن تا خیلی راحت اطلاعات رو هضم کرده و بعد از اونا استفاده کنین. به این معنی که به شما کمک می کنه تا چیزایی مثل محتوای یک کتاب، گفت وگوهایی که با بقیه داشته اید، برنامه زمانی و مثل اونو بهتر به یاد بیارین. می تونین از اونا واسه جدا سازی و بررسی موضوعات پیچیده ای چون معامله سهام، شبکه های کامپیوتری، مکانیک موتورها و چیزای دیگه ای به جز اینا استفاده کنین. در آخر، نقشههای ذهنی واسه برنامه ریزی و اجرای چیزایی مثل تعطیلات، وقت، پروژه های حساس و چیزای دیگه ای به جز اینا هم مفید هستن.
  • نقشه های ذهنی وسایل قدرتمندی واسه ارائه اطلاعات هم هستن. میشه واسه ارائه دادن، پروژه های گروهی، گفت وگوهای روشن، مطالب نوشتاری و چیزای دیگه ای به جز اینا، نقشه ذهنی تهیه کرد.

۶. تهیه نقشه ذهنی به شکل دستی یا با برنامه کامپیوتری

ده هاست که مردم نقشههای ذهنی رو دستی ترسیم می کنن. اما با ظهور نرم افزارهای نقشه ورداری ذهنی، خیلی از افراد شروع به تهیه ی اونا با کامپیوتر کردن. به ویژه در دنیای تجارت که، استفاده از نرم افزار واسه انجام هر کاری، از تهیه ی صورت جلسه گرفته تا مدیریت کامل پروژه به شکل نرم افزاری انجام می شه. این انتخابی شخصیه که به محیط بستگی داره. در هر حال، پیشنهاد می کنیم که سبک خود رو پیدا کنین و آزادانه اونو به کار ببرین.

هنگام تهیه ی نقشه ذهنی، خشک و انعطاف ناپذیر نباشید. اگه اینجور کنین مغز شما فعالانه از هر دو نیم کره ی راست و چپ استفاده نمی کنه. در حالی که شما واسه تهیه ی شبکه ای از پیوندها به استفاده از هر دو نیم کره وابسته هستین (نیم کره ی راست واسه تصاویر، رنگا، ابعاد، تخیل و تفکر «تصویر بزرگ» و نیم کره ی چپ واسه کلمات، منطق، جدا سازی و بررسی، شماره ها و تفکر ترتیبی).

تهیه نقشه ذهنی به شکل دستی

راهنمای ترسیم نقشه ذهنی " آموزشی

۱. شکل موضوع رو نشون بدین

نقشه ذهنی باید بتونه شکل پایانی یا معماری موضوع رو نشون بده. نقشه ذهنی واسه انجام این کار، از نشون دادن اهمیت نسبی مفاهیم نسبت به همدیگه و چگونگی رابطه اونا استفاده می کنه. شما باید بتونین در مراجعات بعدی بهش تصویر، با یک نگاه به صفحه، تموم اطلاعات رو به یاد بیارین. اما اول باید نقشه رو با اومدن ایده ها و پیدا کردن روابط بیشتر گسترش بدین. شنیدین که میگن: «شنیدن کی بود مثل دیدن؟» این دقیقا همون کاریه که نقشه ذهنی انجام می ده: هم تصویر بزرگ و هم جزئیات مسئله رو به شما نمایش می ده.

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   راهنمای کامل پیاده سازی ایمیلی 

۲. طوفان فکری برقرار کنین

می تونین پیش از شروع ترسیم درباره موضوع، طوفان فکری انجام بدین؛ به ویژه اگه اطلاعات خود رو از پیش ثبت و ضبط نکردین (مثلا، یادداشتی از جلسه ی کلاس ندارین). این کار رو می تونین به شکل انفرادی یا گروهی انجام بدین. روش کار خیلی ساده س!: هر چیزی رو که می تونین در مورد موضوع به خاطر بیارین روی کاغذ بنویسین. به جای جمله یا پاراگراف، از کلمات یا عبارات کلیدی استفاده کنین.

به خاطر داشته باشین که در این مرحله قرار نیس اطلاعات رو منظم کنین، فقط اونا رو یادداشت کنین. هنگام طوفان فکری از خود بپرسید که موضوع مورد نظر چه جوری با چیزایی که از قبل می دونستین مربوطه یا با اونا فرق داره.

۳. مستقیم به سراغ ترسیم نقشه برید

خیلیا دوست دارن مستقیم برن سر «اصل مطلب.» در هر صورت، اولین کاری که واسه ترسیم نقشه ذهنی باید انجام بدین اینه که موضوع خود رو در مرکز صفحه بنویسین و دور اون دایره ای بکشین.

به خاطر داشته باشین صفحه شما باید حتما در حالت افقی قرار گرفته باشه و واسه نوشتن موضوع در مرکز، نباید بیشتر از یک یا دو کلمه استفاده کنین. سعی کنین این کلمات رو با آسونترین خط ممکن بنویسین تا به سرعت خونده شن. در جدا از اینکه، از صفحه خط دار استفاده نکنین. این کار باعث می شه وارد تفکر خطی شید. می تونین با اضافه کردن رنگ، نقشه رو جالب تر کنین. در هر نقشه کمه کم سه رنگ مختلف به کار ببرین. رنگا به جداسازی ایده ها و یادآوری اونا کمک می کنن.

۴. اولین شاخه ها رو بکشین و نام گذاری کنین

کار ساده ایه: واسه هر زیرگروه اصلی مربوط به موضوع از دایره ای که به دور موضوع کشیده اید خطی به بیرون رسم کنین و با یک کلمه، عبارتی بسیار کوتاه یا یک تصویر، اونو نام گذاری کنین. از حروف اختصاری استفاده نکنین. مثلا، در مثال هواپیما، شاخه های اصلی شما «فرودگاها» و «خلبانا» هستن. در یک نقشه ذهنی تموم خطوط یا شاخه ها باید با هم در رابطه و اولین شاخه ها از همه کلفت تر باشن.

  • هر کلمه یا تصویر باید دقیقا روی شاخه مربوط به خودش نوشته شه.
  • هرجا که امکان داشته باشه از تصویر، عکس یا نقاشی استفاده کنین. مثلا، می تونین در کنار شاخه ای که زیرگروهی منفی داره یک علامت «ایست» بکشین یا یک شکلک صورت خندان واسه شاخه ای با زیرگروهی مثبت ترسیم کنین.
  • بوزان باور داره که نقشه ذهنی شبکه ای تصویریه. پس، واسه وصل کردن تصاویر به هم از فلش، علامت، فاصله و هر وسیله دیگری که به فکرتون می رسه استفاده کنین تا نقشه شما خیلی «تصویری» باشه.

۵. به سراغ شاخه های بعدی برید

این شاخه ها باید از قبلیا نازک تر باشن. به چیزایی فکر کنین که به زیرگروهای اول تون در رابطه هستن. مسائل یا واقعیتای مهم مربوط به اونا چه چیزایی هستن؟ مثلا، وقتی می گین فرودگاه، چی به ذهن تون میاد؟ تأخیر؟ اقدامات امنیتی؟ غذای گرون؟

به تعداد این تداعیا هم از شاخه «فرودگاها» شاخه به بیرون بکشین و اونا رو نام گذاری کنین. فقط اجرا رنگ و عکس فراموش نشه.

۶. به شاخه گذاری ادامه بدین

تا هرجا که دوست دارین این شاخه گذاری رو ادامه بدین. یادتون باشه، هر ردیف شاخه ها باید از ردیف قبلی نازک تر باشه. اگه چیزی جدیدی به خاطر آوردید می تونین به شاخه های قبلی اضافه کنین. حتی ممکنه یهو چیز جدیدی کشف کنین و بخواهید شاخه ای به ردیف اول اضافه کنین.

بعضی وقتا پیشنهاد می شه که زیرگروها رو به شکل مجموعه مراتبی بنویسین. یعنی مثلا، «تأخیر»، «اقدامات امنیتی» و «غذای گرون» همه زیرگروهای «فرودگاها» هستن و واسه هر کدوم یک شاخه داریم. حالا اون زیرگروهی رو که از همه مهم تر میدونید، بالاتر از همه بذارین.

۷. واسه تموم کردن کار، شاخه های بیشتری اضافه کنین یا شاخه ها رو بازبینی کنین

می تونین شاخه اضافه کنین، تصحیح کنین و لینکای جدید پیدا کنین. حتی می تونین دست آخر یک نسخه پاک نویس تهیه کنین. این کار به شما کمک می کنه خطاها یا اختلافا رو هم پیدا کنین و یک نقشه ذهنی منظم و تمیز به دست بیارین. نقشه درهم ریخته و نامرتب، توانایی شما رو در دیدن تصویر بزرگ یا جزئیات، پریشون می کنه. در هر صورت، از خودتون بپرسید در حال یادگیری چی هستین یا چی یاد گرفتین. ببینین چه الگوی بزرگ تری کشف کردین؟

در آخر، فراموش نکنین که نقشه ذهنی «درست» یا «غلط» وجود نداره. فقط کافیه اطلاعات مفیدی که به اونا نیاز دارین در نقشه شما وجود داشته باشه. هرکی به شکل ی خود نقشه ذهنی ترسیم می کنه.

استفاده از نرم افزارها و برنامه های کاربردی ترسیم نقشه ذهنی

راهنمای ترسیم نقشه ذهنی " آموزشی

۱. نقاط قوت

نرم افزارها و برنامه های کاربردی ترسیم نقشه ذهنی، به سرعت در حال گسترش امکانات خود هستن. حتی نرم افزارهای رایگانی با تواناییای بسیار بالا وجود دارن. مثل ی این تواناییا عبارتند از: همکاریای مجازی در زمان واقعی، طوفان فکری و بحث و گفت وگو، تصحیح نقشه ها به وسیله بقیه کاربران، وایت برد، ترسیم آزادانه در طول جلسات یا ارائه ها، استفاده شخصی با گوشی موبایل، مدیریت پروژه های پیچیده از نقطه صفر، زمان بندی و چیزای دیگه ای به جز اینا.

  • از نرم افزارهای ساده تا برنامه هایی که واسه درک پتانسیل اونا به دوره آموزشی نیاز هست هست.
  • تعدادی از برنامه های رده بالای این لیست رایگان هستن. بقیه هم، بسته به تواناییا، از قیمتای پایین شروع می شن.
  • خیلی راحت تصحیح و به روز رسانی می شن و ظاهر مرتبی دارن. در بیشتر موارد هم می تونین تصویر خود رو بارگذاری کنین.
  • معمولا نقشه تهیه شده رو می تونین به شکل فایل PDF یا چندین فرمت دیگر دانلود کنین.

۲. نقاط ضعف

امکانات این نرم افزارها و برنامه ها جور واجور هستن. این باعث محدود شدن طبیعت آزاد نقشه ذهنی می شه. مثلا، یک نرم افزار به شما امکان می ده تا بین زیرگروها فلش بکشین، در حالی که نرم افزار دیگر اینجور گزینه ای نداره. در ترسیم نقشه ذهنی، امکان رسم این نوع لینکای تصویری دارای اهمیته.

  • بیشتر این نرم افزارها به شما اجازه نمی دن جز با ماوس، با استفاده از چیز دیگری شکل خود رو رسم کنین.
  • یادگیری کار با اونا می تونه زمان بر باشه.
  • بعضی از اونا گرون هستن.
  • طراحی و نوشتن با دست، حافظه و تواناییای ادراکی رو بهبود می ده.

۳. نرم افزارهای رایگان رو امتحان کنین و نظرات کاربران رو بخونین

برنامه های نرم افزاری رایگان رو امتحان کنین. این باعث می شه تصوری از تواناییای این جور برنامه ها به دست بیارین. اینطوری می تونین تصمیم بگیرین که می خواید به سراغ نرم افزارهای غیر رایگان دیگری که کارکردهای بیشتری دارن برید یا نه. نظرات کاربران رو هم بخونین تا ببینین بقیه چه نرم افزاری رو واسه چه کاری پسند کردن. ممکنه یک برنامه واسه همکاری با بقیه عالی باشه اما خیلی واسه رهگیری روند پیشرفت پروژه مناسب نباشه.

منبع : wikihow.com tonybuzan.com

دسته‌ها: آموزشی

دیدگاهتان را بنویسید